Wat doet een pianostemmer? Stemmen, regulatie, intoneren en reparatie

Wat een pianostemmer doet

Een akoestische piano heeft honderden snaren die op hoge spanning staan. Elke snaar zit vast aan een stempen in het stemblok. Door temperatuur, luchtvochtigheid en spelen verandert de spanning langzaam en raakt de piano ontstemd. Een pianostemmer draait met een stemhamer aan de stempennen tot elke snaar weer zuiver klinkt, en zorgt dat de toetsen, hamers en dempers goed werken. Veel stemmers zijn ook pianotechnicus en doen reparaties aan het mechaniek, de toetsen en de snaren.

• Piano of vleugel stemmen

  Alle snaren weer op de juiste toonhoogte brengen en zuiver ten opzichte van elkaar.

• Opstemmen

  Een piano die lang niet gestemd is en te laag staat, in stappen terug op toonhoogte brengen.

• Regulatie van het mechaniek

  Toetsen, hamers en dempers afstellen zodat de piano gelijkmatig en precies speelt.

• Intoneren

  De klankkleur gelijk maken door de vilten hamerkoppen te bewerken.

• Reparatie

  Hangende toetsen, gebroken snaren, rammelende delen en kapotte pedalen herstellen.

• Taxatie en advies

  Een piano beoordelen voor aankoop, verkoop, verzekering of een verhuizing.

Piano of vleugel stemmen

Bij een gewone stembeurt begint de stemmer met het middengebied van de piano. Hij stemt een referentietoon met een stemvork of een elektronisch stemapparaat en stemt de andere tonen daar met het oor op af. Daarna werkt hij naar de hoge en lage tonen toe. Bij tonen met meer dan één snaar stemt hij die snaren zuiver ten opzichte van elkaar.

1. De piano bekijken en een paar tonen spelen om te horen hoe ver hij is afgeweken.
2. Het middengebied stemmen volgens een vaste stemming.
3. De hoge en lage tonen afstemmen op het midden.
4. De snaren per toon zuiver zetten.
5. Kleine gebreken noteren, zoals een hangende toets of een rammelend pedaal, en die zo mogelijk meteen verhelpen.

Een vleugel wordt op dezelfde manier gestemd, maar het mechaniek ligt horizontaal en de stemmer werkt van bovenaf. Hoe vaak een piano gestemd moet worden, hangt af van hoe veel erop gespeeld wordt en van de plek in huis. Vraag de stemmer om een advies voor uw piano.

Waarom een piano ontstemd raakt

• Wisselingen in luchtvochtigheid, vooral in het stookseizoen.
• Een plek bij een radiator, kachel, open raam of in de volle zon.
• Verhuizen of verplaatsen, ook binnen het huis.
• Veel en hard spelen.
• Ouderdom van snaren, stemblok en zangbodem.

Opstemmen

Is een piano jaren niet gestemd, dan staat hij vaak te laag. Als de stemmer alle snaren in één keer op de juiste toonhoogte trekt, verandert de spanning op de zangbodem en het frame zo sterk dat de piano snel weer ontstemt. Daarom stemt hij hem in stappen op: eerst grof omhoog en daarna fijn. Soms is daarvoor een tweede bezoek nodig.

Regulatie van het mechaniek

Het mechaniek van een piano bestaat uit duizenden kleine onderdelen van hout, vilt en leer. Door gebruik slijten die onderdelen en verschuiven de afstellingen. Een toets voelt dan zwaar of ongelijk, een toon herhaalt slecht of de demper stopt de klank niet goed. Bij regulatie stelt de stemmer de toetsdiepte, de afstand van de hamers tot de snaren en het moment van loslaten opnieuw af.

• Toetsen die niet even hoog staan of niet even diep gaan.
• Een hamer die tegen de snaar blijft liggen of dubbel aanslaat.
• Een toon die doorklinkt nadat u de toets heeft losgelaten.
• Pedalen die piepen, niet goed terugkomen of te weinig effect hebben.

Intoneren

Intoneren gaat over de klankkleur, niet over de toonhoogte. De vilten hamerkoppen worden in de loop van de tijd hard en plat, waardoor de piano scherp en schel gaat klinken. De stemmer prikt met fijne naalden in het vilt om het zachter te maken, of hij maakt de hamers juist harder als de klank te dof is. Ook kan hij de hamers bijschuren, zodat ze weer de goede vorm hebben. Zo klinkt elke toon even warm en even sterk.

Reparatie

Veel kleine gebreken kan de stemmer tijdens zijn bezoek verhelpen. Voor grotere reparaties neemt hij onderdelen mee naar de werkplaats of komt hij terug met nieuwe onderdelen.

• Een toets die blijft hangen, vaak door vocht of een verschoven onderdeel.
• Een gebroken snaar vervangen.
• Rammelende of zoemende geluiden opsporen, bijvoorbeeld van een losse schroef of een voorwerp in de kast.
• Versleten vilt, leer of veren van het mechaniek vervangen.
• Een pedaal dat niet goed werkt afstellen of herstellen.

Een gescheurde zangbodem of een stemblok dat de stempennen niet meer vasthoudt, is ernstige schade. De stemmer kan u vertellen of herstel zinvol is.

Taxatie en advies

Wilt u een tweedehands piano kopen, laat hem dan vooraf beoordelen. De stemmer kijkt naar het stemblok, de zangbodem, de snaren, de hamers en het mechaniek, en vertelt of de piano nog goed te stemmen is. Ook bij verkoop, een erfenis of voor de verzekering kan een stemmer de staat en de waarde inschatten.

Een piano verhuizen

Een piano is zwaar en kwetsbaar. Laat hem verhuizen door een verhuizer die ervaring heeft met piano's. Laat de piano na de verhuizing eerst een tijd wennen aan de nieuwe ruimte, en laat hem daarna stemmen.

Wat u zelf kunt doen

• Zet de piano tegen een binnenmuur, niet bij een radiator, kachel of raam en niet in de volle zon.
• Houd de luchtvochtigheid in de kamer zo gelijk mogelijk, bijvoorbeeld met een luchtbevochtiger in de winter.
• Sluit de klep als er niet gespeeld wordt, tegen stof.
• Zet geen planten, vazen of drinken op de piano.
• Draai nooit zelf aan de stempennen.

Een digitale piano hoeft niet gestemd te worden. Bij een storing aan een digitale piano is een reparateur van elektronica de juiste vakman.

Waar u op let bij het kiezen

• Vraag of de stemmer ervaring heeft met uw soort instrument, een piano of een vleugel.
• Vraag of kleine reparaties en afstellingen tijdens het stemmen erbij horen.
• Vraag of opstemmen nodig is en of dat een extra bezoek betekent.
• Vraag of hij ook regulatie en intoneren doet als dat nodig blijkt.
• Vergelijk aanbiedingen op wat erin zit, niet alleen op de prijs. Zie offertes vergelijken.

Uw klus goed omschrijven

Vertel of het om een piano of een vleugel gaat, het merk en type als u dat weet, en wanneer hij ongeveer voor het laatst gestemd is. Schrijf wat er mis is: klinkt hij vals, blijven toetsen hangen, rammelt er iets of werkt een pedaal niet. Zet er een foto bij van de piano en, als het kan, van de binnenkant met de klep open. Meer tips staan in een klus goed omschrijven met foto's.

Veelgestelde vragen

Pianostemmers bij u in de buurt